De maïswortelboorder (Diabrotica virgifera Le Conte) is een insect dat in maïsvelden grote schade kan aanrichten. De wortelboorders leggen in de loop van de zomer hun eieren bij de wortels van maïsplanten. De eitjes overwinteren in de grond, de larven komen in het voorjaar uit. De larven voeden zich dan met de wortels van de maïs. Bij ernstige aantasting kunnen de maïsplanten omvallen en zijn de opbrengstverliezen aanzienlijk: gemiddeld gaat 6,5 tot 13% van de opbrengst verloren; in sommige gevallen zijn evenwel oogstverliezen van 90% vastgesteld. De schade die het insect toebrengt is vooral aanzienlijk op percelen waar 2 jaar na elkaar maïs wordt geteeld (monocultuur).
Het insect betekent geen gevaar voor de volksgezondheid.
De
maïswortelboorder is ongeveer 6-7 mm lang, groen van kleur met in de lengte drie donkere strepen over de rug. Als de strepen elkaar overlappen lijken de vleugels bruin of zwart van kleur. Eitjes en larven kunnen bijna niet met het blote oog gezien worden.
Verspreiding
De maïswortelboorder is afkomstig uit Amerika. In de jaren 90 is het insect Europa binnengekomen via Servië Ondertussen heeft de maïswortelboorder zich geïnstalleerd in Hongarije en Slovakije en gedeeltelijk in Oostenrijk, Bulgarije, Tsjechië, Italië, Polen, Roemenië en Slovenië. Sinds enkele jaren wordt hij ook in België (2003, 2004), Nederland, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gesignaleerd.
Het insect kan zich op een jaar 30 tot 40 km verplaatsen, maar via transportmiddelen als vrachtwagens en vliegtuigen kan hij veel grotere afstanden overbruggen. Het meeliften met transportmiddelen blijkt voor de maïskever een efficiënte manier om zich te verspreiden: de meeste plaatsen in Europa waar deze maïskever is aangetroffen, bevinden zich in de nabijheid van luchthavens. Larven zijn nauwelijks mobiel en blijven sedentair op het perceel waar ze zijn uitgekomen.
Preventie en bestrijding
Gewasrotatie
De larven van de maïswortelboorder zijn volledig afhankelijk van maïs en kunnen niet in andere gewassen overleven. Door gewasrotatie wordt voorkomen dat een nieuwe generatie larven uit overwinterende eieren voedsel vinden en zich kunnen ontwikkelen tot volwassen kevers.
Melding
De Europese Unie heeft de maïswortelboorder bij de quarantaine-organismen geklasseerd. Dit houdt in dat invoer en verspreiding van het insect verboden zijn en dat de aanwezigheid ervan gemeld moet worden. Landbouwers die de aanwezigheid van de maïskever vaststellen of vermoeden, moeten dit melden bij de provinciale controle-eenheid van het FAVV . Als de aanwezigheid van de maïskever bevestigd wordt, brengt het FAVV de Europese Commissie op de hoogte. Lidstaten waar de kever wordt aangetroffen, moeten alle mogelijke inspanningen leveren om de plaag uit te roeien of, indien uitroeiing onmogelijk blijkt, verdere verspreiding te voorkomen.
Insecticide
Indien de maïswortelboorder aangetroffen wordt, bestaat de bestrijding uit een behandeling met een insecticide gericht tegen de volwassen dieren. Deze behandeling breekt de levenscyclus en voorkomt verdere besmetting van het perceel met een nieuwe generatie eieren.
Situatie in België
Monitoringsprogramma
Met het oog op de uitbreiding van het verspreidingsgebied, heeft België een monitoringsprogramma opgezet. Dit programma heeft als doel om op kwetsbare punten een introductie van de kever zo spoedig mogelijk te detecteren. In het kader hiervan zijn insectenvallen (platen bestreken met lijm en voorzien van een lokstof) geïnstalleerd rondom civiele en militaire luchthavens, rond parkings langs de grote invalswegen uit het zuiden en uit het Westen, in de buurt van havens en bij het CEI en in de belangrijkste maïsteeltgebieden. Deze vangplaten worden regelmatig gecontroleerd. Voor details van het monitoringsprogramma, zie tabel.
Resultaten van de monitoring
In het kader van de monitoring 2003 zijn in België 69 kevers waargenomen in de periode tussen de eerste vondst op 3 september en de laatste controle op 1 oktober. Rond de percelen waar de kevers gevonden zijn, zijn focuszones en veiligheidszones afgebakend. De focuszones hebben een straal van ongeveer 1 km, de veiligheidszones vormen een band rond de focuszones (tot ongeveer 6 km van het geïnfecteerde perceel). Gezien de ligging van de geïnfecteerde percelen zijn er drie focuszones afgebakend en zijn de veiligheidszones samengesmolten tot één veiligheidszone die de drie focuszones omvat.
De monitoring in 2004 heeft 7 maïswortelboorders aan het licht gebracht. Als gevolg van deze vondsten zijn twee nieuwe focuszones (Kampenhout - Kortenberg en Kraainem) afgebakend en is de veiligheidszone uitgebreid in zuidelijke en oostelijke richting. In 6 van de 7 gevallen zijn de vondsten gedaan op akkers waar maïs in monocultuur werd geteeld. Deze constatering heeft geleid tot een aanpassing van de maatregelen: ook in de veiligheidszone is vanaf 2005 gewasrotatie verplicht. Slechts één jaar op drie mag maïs op hetzelfde perceel geteeld worden.
In 2005 werd aan de luchthaven van Beek in Nederland, niet ver van de Belgische grens, de maïswortelboorder aangetroffen. Ten gevolge hiervan werd de monitoring in deze omgeving (Maasmechelen – Lanaken) geïntensiveerd.
Sinds 2005 werden in het kader van de monitoring geen maïswortelboorders ontdekt in België.
Monitoring 2003
Focuszone
Datum vondst
Aantal geïnfecteerde percelen
Aantal kevers
Machelen - Steenokkerzeel (zone 1)
3 september 16 september 1 oktober
8 2 1
39 2 2
Zaventem (zone 2)
3 september 16 september 24 september
1 5 1
13 10 1
Kampenhout (zone 3)
16 september 24 september
1 1
1 1
totaal
17*
69
* op 3 percelen zijn bij 2 controlerondes maïskevers gevonden
Monitoring 2004
Focuszone
Datum vondst
Aantal geïnfecteerde percelen
Aantal kevers
Kampenhout - Kortenberg (zone 4)
7 september 15 september 14 oktober
1 1 1
2 1 1
Kraainem (zone 5)
13 september 5 oktober
1 1
2 1
totaal
5
7
Monitoring 2005
Focuszone
Datum vondst
Aantal geïnfecteerde percelen
Aantal kevers
Luchthaven Beek (Nederland)
17 augustus
1
1
totaal
1
1
Als gevolg van de vondst van de maïskever in Nederland, wordt de monitoring geïntensiveerd in:
de veiligheidszone in de gemeenten Maasmechelen en Lanaken: 80 vallen op 20 percelen
in de gemeenten Bilzen, Opglabbeek en Dilzen: 5 percelen per gemeente.
De bestrijdingsmaatregelen zijn gericht op het uitroeien van de maïswortelboorder. De maatregelen verschillen afhankelijk van de zone en het jaar. Voor de monitoring zietabel.
Op basis van de opgedane ervaringen zijn de maatregelen enigszins aangepast:
gezien de doeltreffendheid van de maatregel is ook in de veiligheidszone gewasrotatie (1:3) verplicht gesteld (vanaf 2005).
aangezien de maïskevers in een normaal jaar pas vanaf augustus volop actief zijn, is de verplichte behandeling met insecticide met één maand verlaat en moet deze worden toegepast in de periode van 15-31 augustus.
Overzicht van de maatregelen
Maatregelen in jaar n
In de Focuszone (1 km)
In de Veiligheidszone (1 – 6 km)
Maïsoogst pas toegelaten vanaf 1 oktober mits respecteren van de wachttijd van de pesticiden.
Transportverbod van (delen van) verse maïs van binnen naar buiten de zone vanaf 1 juli tem 30 september.
Verbod op transport van grond van maïspercelen van binnen naar buiten de zone.
Reinigen van op maïspercelen gebruikte landbouwmachines voordat ze deze percelen verlaten.
Maïs 2x behandelen met insecticide, met een tussenperiode van 2 weken en opnieuw behandelen op de maïspercelen van de focuszone na elke nieuwe vondst in deze focuszone indien de vondst voor 1 oktober plaatsvindt.
Bestrijding van maïsopslag.
Monitoring op max. 25 percelen per focuszone tot 15/10 met wekelijkse inspectie.
Monitoring op ³ 20 percelen in de veiligheidszone (per focuszone die afgebakend is) tot 1/10 met wekelijkse inspectie.
Maatregelen in jaar n + 1
In de Focuszone (1 km)
In de Veiligheidszone (1 – 6 km)
Gewasrotatie: 1 op 3
Gewasrotatie: 1 op 3
Maïs behandelen met insecticide in de periode 15 -31 augustus
Verbod op transport van grond van maïspercelen van binnen naar buiten de zone
Bestrijding van maïsopslag
Reinigen van op maïspercelen gebruikte landbouwmachines voordat ze deze percelen verlaten
Monitoring op max 25 maïspercelen per focuszone tot 15/10 met wekelijkse inspectie.
Monitoring op ³ 20 maïspercelen in de veiligheidszone (per focuszone die afgebakend is) tot 1/10 met tweewekelijkse inspectie.
Maatregelen in jaar n + 2
In de Focuszone (1 km)
In de Veiligheidszone (1 – 6 km)
Gewasrotatie: 1 op 3
Gewasrotatie: 1 op 3
Verbod op transport van grond van maïspercelen van binnen naar buiten de zone
Bestrijding van maïsopslag
Reinigen van op maïspercelen gebruikte landbouwmachines voordat ze deze percelen verlaten
- Monitoring op max 25 maïspercelen per focuszone tot 15/10 met tweewekelijkse inspectie.
Geen specifieke monitoring
Gewasrotatie
IN GEVAL VAN NIEUWE BESMETTING
Focuszone & veiligheidszone
Gewasrotatie 1/3 gedurende de periode van de afbakening van de zone, rekening houdend met de teelt in het jaar n-1.
n-1
n
N+1
N+2
X
Maïs
X
X
X
X
Maïs
X
Maïs
X
X
Maïs
Maïs
Maïs
X
X
X
X
X
Maïs
Beheersingsmaatregelen
Zones worden officieel als “besmet” verklaard wanneer het organisme gedurende meer dan 2 opeenvolgende jaren verschijnt of wanneer uitroeiing niet meer tot de mogelijkheden beschouwd wordt. In deze zones worden op jaarbasis programma’s georganiseerd in de besmette gebieden en de omgeving daarvan om te voorkomen dat het organisme zich van de besmette gebieden verspreidt naar gebieden die vrij zijn van het organisme (Beschikking 2006/564/CE). De Europese Commissie heeft een aanbeveling uitgebracht die de principes beschrijft die de Staten moeten volgen om deze beperkingsmaatregelen nader te bepalen (Aanbeveling 2006/565/CE).
Er is nog geen onveilige zone in België, maar er bestaan er wel in verscheidene Europese landen (in het bijzonder in Hongarije, Italië,…).
Wetgeving
M.B. van 14/04/2005 houdende tijdelijke maatregelen ter bestrijding van de maïswortelboorder, Diabrotica virgifera Le Conte. [BS 27-04-2005]
Beschikking 2003/766/CE tot vaststelling van noodmaatregelen om de verspreiding in de Gemeenschap van Diabrotica virgifera Le Conte te voorkomen.
Beschikking 2006/564/CE van 11/08/2006 tot wijziging van Beschikking 2003/766/EG tot vaststelling van noodmaatregelen om de verspreiding in de Gemeenschap van Diabrotica virgifera Le Conte te voorkomen.
Aanbeveling van de Commissie (2006/565/EC) van 11/08/2006 over beheersingsprogramma’s ter beperking van de verdere verspreiding van Diabrotica virgifera Le Conte in de gebieden van de gemeenschap waar de aanwezigheid ervan wordt bevestigd.
Beschikking 2008/644/EG van 25/07/2008 tot wijziging van Beschikking 2003/766/EG tot vaststelling van noodmaatregelen om de verspreiding in de Gemeenschap van Diabrotica virgifera Le Conte te voorkomen
Persberichten
21/08/2009 Maïswortelboorder (Diabrotica virgifera virgifera) aangetroffen in Frankrijk en Duitsland
