GGO’s kunnen worden gedefinieerd als organismen (en micro-organismen) waarvan het genetisch materiaal (DNA) zodanig veranderd wordt dat dit niet bij vermeerdering of bij natuurlijke recombinatie gebeurt. Deze techniek, vaak “moderne biotechnologie” of “genetische technologie” genoemd, soms ook “recombinant DNA-technologie” of “genetische engineering” genoemd, maakt het mogelijk om geselecteerde genen van een organisme naar een ander, of tussen verschillende soorten, over te brengen.
Genetische engineering, dat voor de eerste maal in de jaren ’70 werd toegepast, is een van de meest recente methodes om nieuwe eigenschappen in micro-organismen, planten en dieren in te brengen. In tegenstelling tot andere methodes voor genetische verbetering, wordt de toepassing van deze technologie strikt gereglementeerd. Vooraleer een product of een genetische gemodificeerd organisme (GGO) op de EG-markt kan worden gebracht, moet het aan een goedkeuringsprocedure worden onderworpen, waarbij de impact op de veiligheid van mens, dier en leefmilieu zorgvuldig wordt geëvalueerd.
De meest courante soorten GGO’s zijn de genetische gemodificeerde plantensoorten, waaronder variëteiten van maïs, soja, koolzaad en katoen. Deze variëteiten werden voornamelijk genetisch gemodificeerd om tegen sommige insecten bestand te zijn en een zekere tolerantie voor specifieke onkruidverdelgers te bieden.
De Europese wetgeving die van toepassing is op GGO’s beoogt twee belangrijke doelstellingen :
het beschermen van de gezondheid en het leefmilieu,
het verzekeren van het vrij verkeer van gezonde en veilige genetisch gemodificeerde producten in de Europese Unie.
De voornaamste reglementaire teksten die de agroalimentaire bedrijven aanbelangen, en die GGO’s of van GGO’s afgeleide producten mogelijk kunnen aanwenden zijn :
Verordening (EG) nr. 1830/2003 betreffende de traceerbaarheid en etikettering van genetisch gemodificeerde organismen en de traceerbaarheid van met genetisch gemodificeerde organismen geproduceerde levensmiddelen en diervoeders en tot wijziging van Richtlijn 2001/18/EG.
Deze twee verordeningen zijn sinds 18 april 2004 van toepassing.
Etikettering Verordening (EG) nr. 1830/2003 voorziet in een volledige informatie dank zij de etikettering van alle producten die bestemd zijn voor menselijke en dierlijke consumptie, die bestaan uit GGO’s of die deze bevatten, evenals voor de levensmiddelen en diervoeders die met GGO’s vervaardigd zijn. Vanaf nu moeten bijvoorbeeld alle oliën die met genetisch gemodificeerde soja of maïs worden vervaardigd, evenals alle producten die deze bevatten, zoals koekjes, chips,… op dergelijke manier worden geëtiketteerd, waardoor de aanwezigheid van GGO’s blijkt.
Traceerbaarheid Verordening (EG) nr. 1830/2003 betreft de traceerbaarheid en etikettering van GGO’s en hun afgeleide producten en definieert de retraceerbaarheid van GGO’s als “het vermogen GGO's en met GGO's geproduceerde producten in alle fasen van het in de handel brengen daarvan in de productie- en distributieketen te traceren” (art. 3).
Deze traceerbaarheid van GGO’s en hun afgeleide producten is sinds 16 april 2004 van toepassing.
Het algemene doel is het vergemakkelijken :
- van de controle van en het toezicht op de verklaringen die op het etiket vermeld staan;
- van het gericht toezicht op de potentiële effecten ervan meer bepaald op het leefmilieu;
- van het terugroepen van producten die GGO’s bevatten of bestaan uit GGO’s ingeval er een onverwacht risico voor de gezondheid van de mens of het leefmilieu wordt vastgesteld.
Het Agentschap is bevoegd voor de controle op de naleving van de wettelijke vereisten inzake etikettering en traceerbaarheid van genetisch gemodificeerde producten bestemd voor de voedselketen.
Toegelaten GGO’s die op de markt worden gebracht De opdracht van het Agentschap is het toezicht op de daadwerkelijke uitvoering van de traceerbaarheid (controle van de documenten die de producten begeleiden) en de toepassing van de wettelijke bepalingen inzake etikettering, in voorkomend geval door bemonstering en ontleding van deze producten.
Niet-toegelaten GGO’s De opdracht van het Agentschap is het toezicht op het feit dat niet-toegelaten GGO’s en afgeleide producten niet op de markt worden gebracht.
Methodes voor bemonstering en analyses De 24 november 2004 heeft de commissie een aanbevelingen gepubliceerd van 4 oktober betreffende technische richtsnoeren inzake bemonstering en opsporing van genetisch gemodificeerde organismen en materiaal geproduceerd met genetisch gemodificeerde organismen, als of in producten aangeboden, in het kader van Verordening (EG) nr. 1830/2003. Dit is een tekst ter harmonisering van de praktijken voor bemonstering- en ontledingsmethodes voor GGO’s.
De techniek die hoofdzakelijk wordt aangewend voor onderzoek naar GGO’s is de PCR-techniek (Polymerase Chain Reaction), waarbij een bepaald DNA-fragment vermenigvuldigd wordt en daarna zichtbaar wordt gemaakt door middel van horizontale gel-electroforese.
Na beëindiging van de PCR, dan kan dit fragment worden aangetoond. Bij de screening worden de DNA-fragmenten die karakteristiek zijn voor GGO’s worden uitvergroot, zoals de promotor 35s en de terminator Tnos. Hierdoor kan bepaald worden of het monster al dan niet GGO’s bevat.
Bij een kwalitatieve analyse, d.w.z. de bepaling van de identiteit van de GGO’s die in het monster aanwezig zijn, worden de specifieke elementen van de opbouw van het gezochte GGO uitvergroot.
Met kwantitatieve analyse, bedoelt men de bepaling van de hoeveelheid van genetisch gemodificeerd DNA ten opzichte van het totaal aan DNA. De kwantitatieve bepaling gebeurt meestal door een real time PCR.
Controles op levensmiddelen In het kader van de monitoringcampagne, werden 2 soorten monsters genomen :
monsters van levensmiddelen in de staat waarin ze aan de consument worden verkocht en waarvan de ingrediëntenlijst het gebruik van maïs, soja, rijst of andere GGO's vermeldt of doet vermoeden. Deze monsters worden in de distributiesector genomen, hoofdzakelijk in supermarkten of in de kleinhandel. Al deze monsters betroffen levensmiddelen waarvan op het etiket het gebruik van ingrediënten afgeleid van GGO’s niet vermeld stond;
monsters genomen bij de fabrikanten. Hier ging het eveneens om ingrediënten of levensmiddelen op basis van maïs, soja, rijst of andere GGO's. Bovendien werden bij het nemen van deze monsters, de preventiesystemen die door de fabrikanten van deze ingrediënten worden aangewend, meer in detail onderzocht.
Het onderzoeksformulier voor de aanwezigheid van GGO's in de ingrediënten die GGO's of afgeleiden van GGO's kunnen bevatten, wordt gebruikt voor controle bij fabrikanten :
Bijgevolg ging het om een gerichte monsterneming van levensmiddelen of ingrediënten waarvan het, omwille van hun aard, waarschijnlijk was dat zij GGO’s bevatten.
Controles op diervoeders Het doel van de controles op diervoeders met betrekking tot GGO’s is na te gaan of de wettelijke voorschriften inzake etikettering en traceerbaarheid worden nageleefd.
Ofwel heeft de controle betrekking op de documenten (controle van de etiketten, facturen of elk ander document waarin de leverancier de garantie geeft op zijn grondstoffen), ofwel wordt het diervoeder ontleed. De inbreuken op de voorschriften van de betrokken reglementering kunnen afgeleid worden uit het feit dat er geen specifieke verplichte vermelding aanwezig is, terwijl het resultaat van de analyse van het diervoerder in kwestie aantoont dat het wel degelijk GGO’s bevat.
Nota ter attentie van FEVIA betreffende de nieuw koninklijk besluit inzake noodmaatregelen met betrekking tot het niet-toegelaten genetisch gemodificeerd organisme "LL Rice 601" in rijstproducten (08/02/2007).
Koninklijk besluit van 06/12/2006 inzake noodmaatregelen met betrekking tot het niet-toegelaten genetisch gemodificeerd organisme "LL Rice 601" in rijstproducten .
Koninklijke besluit van 05/05/2008 tot wijziging van het koninklijk besluit van 6 december 2006 inzake noodmaatregelen met betrekking tot het niet - toegelaten genetisch gemodificeerde organisme « LL Rice 601 » in rijstproducten
Omzendbrief van 01/07/2010 betreffende de controle bij invoer van rijstproducten uit de Verenigde Staten - Controle bij invoer van Amerikaanse rijst, opheffing van maatregelen voor LL Rice 601
Koninklijk besluit van 30 Juli 2010 tot opheffing van het koninklijk besluit van 6 december 2006 inzake noodmaatregelen met betrekking tot het niet - toegelaten genetisch gemodificeerde organisme « LL Rice 601 » in rijstproducten
GGO Rijst Bt 63
Beschikking 2008/289 van de Commissie van 3 april 2008 inzake noodmaatregelen met betrekking tot het niet-toegelaten genetisch
GGO Chinese rijst
Beschikking 2011/884 inzake noodmaatregelen met betrekking tot niet-toegelaten genetisch gemodificeerde rijst in rijstproducten van oorsprong uit China en tot intrekking van Beschikking 2008/289/EG.
Omzendbrief van 11/01/2012 betreffende noodmaatregelen voor de controle op niet-toegelaten GGO-rijst in Chinese producten.
DG Sanco (Directoraat-Generaal van de Europese Commissie dat verantwoordelijk is voor de gezondheid en consumentenbescherming) - Genetisch gemodificeerde organisme levensmiddelen
