Deze bladzijde weergeven in het : Frans Nederlands Duits

Zoekmotor  



Zoeken van A tot Z
Siteplan
 
Startpagina > Beroepssectoren > Dierlijke productie > Dieren > Dierengezondheid > Q-koorts
Professionelen Over het FAVV Organogram Contact Autocontrole Checklists "Inspecties" Dierlijke productie Erkenningen, toelatingen en registratie Export naar derde landen Financiering van het FAVV Invoer derde landen Laboratoria Levensmiddelen Meldingsplicht Plantaardige productie Voorlichtingscel Wetgeving Zelfstandige dierenartsen Publicaties Praktisch Comités Auditcomité Raadgevend Comité Wetenschappelijk Comité Consumenten

 
 

Q-koorts


 
 Wat is Q-koorts?

- Beschrijving van de ziekte

- Klinische symptomen

- Overdracht van de ziekte

 
Maatregelen en procedures
- Preventie- en bestrijdingsmaatregelen
- Procedure I601v5
  - Procedure I602v5
   
 Vaccinatie en registratie

- Handleiding registratie van vaccinaties in Sanitel

  - Registratie via formulier

- Bijsluiter Coxevac

 

- Emea vergunning Coxevac

   
 Wetgeving
- Ministrieel besluit van 11 mei 2011 houdende maatregelen ter bestrijding van Coxiella burnetii bij schapen en geiten
   

 Adviezen en aanbevelingen
- Bewaking, preventie en bestrijding van Coxiella burnetii in rundveebedrijven (dossier Sci Com 2010/12- advies 25-2010) (PDF)(05/07/2010)
- Evaluatie van een programma voor de bewaking, de preventie en de bestrijding van Coxiella burnetii bij kleine herkauwers (dossier Sci Com 2010/11-advies 24-2010) (PDF) (05/07/2010)

- Aanbevelingen met betrekking tot Q-koorts bij kleine herkauwers in België (dossier Sci Com 2009/37)

Mededelingen
  - Omzendbrief ter attentie van de melkschapen- en melkgeitenhouderijen (PDF) (10/12/2009)
  - Bericht aan de dierenartsen (pdf)(16/5/2011)
   
 Situatie in België & in het buitenland
- Toestand in België
  - Kaart positieve bedrijven in België
- Toestand in het buitenland
  - EFSA Dossier


Beschrijving van de ziekte

  Q-koorts is een bacterieziekte die wordt veroorzaakt door Coxiella burnetii. Verschillende diersoorten zijn gevoelig voor deze ziekte. Herkauwers zijn de belangrijkste gastheren. De ziekte kan eveneens op de mens worden overgedragen en houdt meer risico in voor de volksgezondheid dan voor de diergezondheid.



Naar boven


Klinische symptomen

 

Bij herkauwers verloopt de aandoening over het algemeen asymptomatisch. Bij geiten en schapen kan dit in de laatste periode van de dracht abortussen, vroeggeboorte en geboorte van een zwak lam of geitenjong veroorzaken. Bij runderen kan de aandoening gepaard gaan met metritis, onvruchtbaarheid en abortussen.

Bij de mens verloopt de aandoening in 60% van de gevallen asymptomatisch. De andere 40% ontwikkelt een acute vorm van de ziekte gekenmerkt door een pseudogriepsyndroom met eventuele complicaties voor de longen, lever en, bij zwangere vrouwen, gevaar voor de zwangerschap.

De infectie kan ook chronisch worden met symptomen van endocarditis, vasculaire stoornissen en terugkerende stoornissen bij zwangerschap. Personen met immunodeficiëntie, zwangere vrouwen en personen met cardiovasculaire aandoeningen worden beschouwd als risicogroep voor het ontwikkelen van de chronische vorm van de ziekte.


Naar boven


Overdracht van de ziekte

 

Besmette dieren gaan de bacterie uitscheiden in melk, urine, feces, vaginaal slijm, sperma en vooral in vruchtwater en placentair weefsel. Dieren scheiden voornamelijk zeer grote hoeveelheden bacteriën uit bij het verwerpen en in mindere mate tijdens het werpen of via hierbij betrokken materiaal. Ze kunnen nadien opnieuw kiemen uitscheiden op onregelmatige tijdstippen. De uitscheiding verloopt heel verschillend van dier tot dier en de besmette dieren blijven meestal levenslang drager en verspreider van de bacterie. De uitgescheiden kiemen kunnen zeer goed in de omgeving overleven.

De besmetting van andere dieren of mensen vindt voornamelijk via de omgeving plaats, door inademing van stof of aerosol afkomstig van geboorteweefsels (nageboorte, vliezen e.d.), verwerpingen, besmette weilanden, stallen, kledij, wol, …. Deze aërogene overdracht gebeurt heel makkelijk, slechts een zeer kleine hoeveelheid bacteriën volstaat om te worden besmet. De besmetting kan ook oraal gebeuren door het consumeren van rauwe melk of producten op basis van rauwe melk of het eten van geboortemateriaal (door vossen, honden, katten e.d.). Dergelijke orale besmetting komt echter minder vaak voor.


Naar boven


Preventie- en bestrijdingsmaatregelen

 

De preventie- en bestrijdingsmaatregelen worden opgelegd in het MB van 11 mei 2011 houdende maatregelen ter bestrijding van Coxiella burnetii bij schapen en geiten en houdende wijzigingen van lijst II van bijlage I van het koninklijk besluit van 22 mei 2005 houdende maatregelen voor de bewaking en de bescherming tegen bepaalde zoönoses en zoönoseverwekkers.

Voor de detectie van Coxiella burnetii op bedrijven met schapen of geiten worden volgende onderzoeken opgelegd:

  • Een tweemaandelijkse monitoring van tankmelk van alle bedrijven met melkgeiten en/of melkschapen
  • Een verplichte melding door de verantwoordelijke van elke abortus of doodgeboren lam aan de dierenarts

Voor de monitoring worden, waar mogelijk, monsters onderzocht die overgemaakt worden aan MCC of Comité du lait in het kader van de kwaliteitscontrole. Indien dergelijke monsters niet beschikbaar zijn, neemt het FAVV zelf de monsters tankmelk voor onderzoek.

Bij elke abortus of doodgeboorte wordt de placenta en de foetus of het doodgeboren lam direct in een zak of recipiënt geplaatst dat hermetisch afgesloten wordt. De verantwoordelijke meldt de abortus of doodgeboorte aan de dierenarts en verzoekt de dierenarts een bloedmonster te nemen van het dier dat aborteerde en dit samen met de placenta, de geaborteerde foetus of het doodgeboren lam over te maken aan DGZ of ARSIA voor onderzoek op Coxiella burnetii. Indien geen foetus of placenta beschikbaar is, neemt de dierenarts een droge vaginale swab bij het dier dat aborteerde. Er kan hierover meer informatie bekomen worden bij DGZ of ARSIA.

Indien in een van bovengenoemde monsters Coxiella burnetii kan teruggevonden worden, wordt het bedrijf als besmet verklaard door het FAVV en worden volgende maatregelen opgelegd:

  • De toegang tot de stallen en de contacten met de dieren door andere personen dan deze nodig voor de bedrijfsvoering zijn verboden tot aan volgende voorwaarden wordt voldaan:
    • De lammerperiode is beëindigd of indien er continu gelammerd wordt, er 1 jaar verlopen is sinds het laatste niet-conforme resultaat;
    • De aanwezige mest verwijderd is uit alle stallen;
    • De stallen en andere mogelijks gecontamineerde lokalen gereinigd en ontsmet werden met toegelaten producten die werkzaam zijn tegen Coxiella burnetii.
  • De rauwe melk of rauwmelkse producten van de diersoort verantwoordelijk voor het niet-conforme monster van tankmelk, worden thermisch behandeld in de inrichting waarbij de uitschakeling van Coxiella burnetii gegarandeerd wordt, of worden geleverd aan een inrichting die een dergelijke behandeling garandeert. Deze maatregel blijft van toepassing tot een nieuw monster van tankmelk de aanwezigheid van Coxiella burnetii niet meer kan aantonen of tot alle dieren gevaccineerd zijn (zie volgend punt).
  • alle aanwezige geiten van het beslag worden verplicht gevaccineerd tegen Coxiella burnetii binnen de 6 maanden na vaststelling van de besmetting. Het vaccin wordt via de dierenartsen gratis ter beschikking gesteld aan elk besmet geitenbedrijf. Op het ogenblik dat alle geiten die in aanmerking komen voor vaccinatie gevaccineerd zijn, wordt de verplichte pasteurisatie van de melk opgeheven;
  • bij sanitaire leegstand worden de ruimten waar de schapen en geiten verbleven hebben grondig gereinigd en ontsmet met producten en toegelaten biociden die werkzaam zijn tegen Coxiella burnetii. Bij de reiniging wordt aerosolvorming zoveel als mogelijk vermeden. Deze maatregel blijft van toepassing voor een periode van 1 jaar vanaf het laatste niet-conform resultaat.
  • de mest wordt gecomposteerd voor deze verspreid wordt, behalve als deze onmiddellijk zal ondergewerkt worden op de akkers van het bedrijf. De mest mag niet verspreid worden in stedelijke gebieden of in tuinen en bij droog en/of winderig weer. De mest moet bevochtigd worden voor de behandeling of manipulatie om stofvorming te vermijden. Deze maatregel blijft van toepassing voor een periode van 1 jaar vanaf het laatste niet-conform resultaat.
  • een schaap of geit dat geaborteerd heeft, wordt afgescheiden van de overige dieren voor een periode van 30 dagen of tot het resultaat van het abortusonderzoek Coxiella burnetii als oorzaak uitsluit. Een dergelijk dier mag het beslag niet verlaten in de periode van afzondering, tenzij om rechtstreeks te worden afgevoerd naar het slachthuis. Deze maatregel blijft van toepassing voor een periode van 1 jaar vanaf het laatste niet-conform resultaat.

 



Naar boven


Toestand in België

 

Coxiella burnetii komt waarschijnlijk endemisch voor in België, maar geeft weinig aanleiding tot klinische uitbraken. Onderzoek van tankmelk afkomstig van melkkoebedrijven uit het zuiden van België heeft een prevalentie van 60-70% aangetoond. Deze prevalentie moet op het niveau van het bedrijf worden geïnterpreteerd en geeft de blootstelling aan de kiem weer. Het onderzoek van serum van runderen die een abortus hebben gehad, toonde een prevalentie van minder dan 5%.

Het FAVV heeft eind 2009 ook een bewakingsprogramma op melkschapen- en melkgeitenbedrijven opgestart dat ook in de loop van 2010 behouden bleef. Dit bewakingsprogramma moet helpen de epidemiologische toestand voor Q-koorts in ons land in te schatten. Tankmelk van elk melkschapen- of melkgeitenbedrijf wordt daarbij onderzocht . Tevens wordt elke verdachte abortus bij geiten, schapen of runderen onderzocht. De aanwezigheid van de bacterie werd zo aangetoond op verscheidene geitenbedrijven. Deze bedrijven moeten daarom al de geproduceerde melk pasteuriseren, en dit zo lang als de dieren van het positieve bedrijf niet zijn gevaccineerd.


Naar boven


Toestand in het buitenland

 

Coxiella burnetii is wereldwijd aanwezig, met uitzondering van Nieuw-Zeeland. Deze bacterie is over het algemeen de oorzaak van sporadische en plaatselijke uitbraken van de ziekte. Enkel de toestand in Nederland vormt een uitzondering op die regel.

Nederland werd sinds 2007 geconfronteerd met een enorme toename van het aantal humane gevallen van Q-koorts: een honderdtal in 2007, ongeveer 1.000 gevallen in 2008, bijna 2.500 in 2009. 2010 is het eerste jaar waarin een daling van het aantal gevallen werd genoteerd: "slechts" 400 gevallen werden opgetekend. Een twintigtal gevallen werden bovendien aan Q-koorts toegeschreven over gans dezeperiode. Hoewel er gevallen zijn aangetoond in gans Nederland, is vooral de provincie Noord-Brabant het meest getroffen; daar werden de meeste gevallen bij de mens aangetoond.

Hoewel er nog geen sluitende bevestiging hiervan is, heeft het probleem waarschijnlijk te maken met de manier waarop grote melkgeitenbedrijven in Nederland worden uitgebaat. Om de explosie van de ziekte tegen te gaan, heeft het land specifieke bestrijdingsmaatregelen afgekondigd, die in functie van de epidemiologische ontwikkelingen verschillende malen werden aangepast. Deze maatregelen kunnen verschillen naargelang het bedrijf een besmet bedrijf, een verdacht bedrijf of een niet besmet bedrijf is. Meer informatie omtrent de maatregelen die in Nederland van kracht zijn (verplichte melding van de gevallen bij dieren, beperkte toegang van het publiek tot de bedrijven, uitrijverbod voor mest, invoeren van een hygiëneprotocol in de schapen- en geitenbedrijven, opleggen van onderzoeken en vaccinatie, opruiming van besmette dieren, …) zijn ter beschikking op de website van het Nederlandse Ministerie van landbouw.
 

Contact P.C.E.

Veehouders met bijkomende vragen, kunnen contact opnemen met hun provinciale controle-eenheid van het FAVV



  Biociden

Toegelaten reinigingsmiddelen en desinfectanten

Onze opdracht is te waken over de veiligheid in de voedselketen en de kwaliteit van ons voedsel, ter bescherming van de gezondheid van mens, dier en plant.

Afdrukbare versie   |   Laatst bijgewerkt op 11.06.2013   |   Naar boven


Gebruiksvoorwaarden & disclaimer   |   Copyright © 2002- FAVV-AFSCA. Alle rechten voorbehouden   |   Extranet