Ziekte van Aujeszky

Actueel Over de ziekte Preventie- en bestrijdingsmaatregelen Wetgeving Situatie in België en in het buitenland

Actueel

Datum	Onderwerp
19/12/2008	Persbericht: opheffing verplichting vaccinatie Aujeszky (PDF)

Naar boven

Over de ziekte

Oorsprong

De ziekte van Aujeszky is een zeer besmettelijke virusziekte die wordt veroorzaakt door het varkensherspesvirus type 1 en die vooral (als huisdier gehouden en in het wild levende) varkensachtigen treft. Varkens die eenmaal besmet zijn, blijven levenslang drager van het virus en kunnen het om het even wanneer weer gaan uitscheiden en zo de ziekte verspreiden. Men spreekt in dat geval van reservoirgastheren.

Ook andere diersoorten (met name honden, katten en herkauwers) kunnen met dit virus besmet worden en zullen de ziekte ontwikkelen; zij kunnen de ziekte evenwel niet doorgeven. Men spreekt in dat geval van ”dead-end” gastheren.

Klinische symptomen

Bij varkensachtigen kunnen de vastgestelde symptomen erg variëren, gaande van lichte tot ernstige ademhalingsproblemen, alsook neurologische stoornissen en voortplantingsproblemen. De symptomen hangen dus af van de lichaamsfunctie die wordt getroffen (ademhalingsstelsel, zenuwstelsel of voortplantingsstelsel), alsook van de leeftijd van de besmette varkens. Het sterftecijfer kan verschillen: van 100% sterfte bij biggen van minder dan 2 weken oud tot minder dan 2% sterfte bij volwassen varkens.

Ook bij de andere diersoorten kunnen de symptomen variëren, hoewel men hoofdzakelijk zenuwstoornissen en pruritis met zelfverminking vaststelt. De ziekte ontwikkelt zich snel (48 tot 72 uur) en de afloop is altijd dodelijk.

Overdracht

Het Aujeszkyvirus is een zeer besmettelijk virus.

Een besmet varken scheidt het virus uit in zijn speeksel en in de afscheidingen uit neus en genitaliën. Ook melk, kadavers, slachtafval en vlees van besmette varkens zijn bronnen van virulente stoffen. De overdracht van het virus op andere varkens gebeurt via de lucht (aërogeen) of bij het dekken; de infectie gebeurt oronasaal of genitaal.

Besmetting van andere soorten kan via de lucht gebeuren (door een nabij contact met een besmet varken of everzwijn), via besmet materieel of via contact met besmet varkensvlees of kadavers van besmette everzwijnen. Deze diersoorten kunnen het virus echter niet verder doorgeven.

Behandeling

Er bestaat geen specifieke behandeling voor de ziekte van Aujeszky.

Bij varkens zullen de zeer jonge dieren meestal sterven na een infectie. Iets minder jonge dieren vertonen een minder hoge sterfte, maar de dieren die het overleven vertonen later een groeiachterstand. Volwassen dieren genezen gewoonlijk van de ziekte. Elk dier dat genezen is, blijft echter drager van het virus en kan het later opnieuw uitscheiden.

Bij de andere soorten wordt de infectie steeds gekenmerkt door een fatale afloop.

Naar boven

Preventie- en bestrijdingsmaatregelen

Preventie

De preventieve vaccinatie van de varkensstapel werd lange tijd wereldwijd op grote schaal toegepast met als eerste doel de economische gevolgen van de ziekte te beperken en vervolgens om het virus uit te roeien. Die vorm van preventie wordt momenteel in veel landen van de Europese Unie niet meer toegepast. België stopte bijvoorbeeld begin 2009 met het preventief vaccineren tegen de ziekte van Aujeszky.

In België bestaat de preventie thans uit het geregeld organiseren van een monitoring in de Belgische varkensstapel en het snel notificeren en laten onderzoeken van verdenkingen van de ziekte. In de context van de huidige wetgeving over de ziekte van Aujeszky moet elke varkenshouder om de 4 maand monsters laten nemen van een welbepaald aantal dieren van zijn beslag en een serologische analyse laten uitvoeren voor het opsporen van de aanwezigheid van antistoffen tegen andere virussen dan het vaccinvirus.

Bestrijding

De kans dat men in de Belgische varkensstapel te maken krijgt met een uitbraak van ziekte van Aujeszky kan niet helemaal worden uitgesloten. België legde daarom een aantal bestrijdingsmaatregelen vast die bij een uitbraak kunnen worden toegepast om verspreiding van het virus tegen te gaan. De aanpak bij de bestrijding steunt op een zo snel mogelijk afzonderen van de uitbraak en het toepassen van noodvaccinatie van de varkens in de uitbraak, de naburige bedrijven en de contactbedrijven. De bestrijding bestaat met name uit de volgende maatregelen:

• een nationaal verbod op het vervoer van alle varkens behalve slachtvarkens, beperkt tot ten hoogste 72 uur;
• het afbakenen van een vaccinatiezone met een straal van 10 km rond de uitbraak;
• het opleggen van beperkende maatregelen voor wat betreft het verkeer van dieren en varkenssperma in alle bedrijven die gelegen zijn in de vaccinatiezone;
• het uitvoeren van een omstandig epidemiologisch onderzoek van elke uitbraak, met opsporing van de verschillende contacten van de uitbraak;
• het opleggen van maatregelen aan de contactbedrijven van de uitbraak;
• het versterken van het bewakingsprogramma in de vaccinatiezone en eventueel in het hele land;
• het voorbereiden en uitvoeren van een noodvaccinatie in de vaccinatiezone en in de buiten die zone gelegen contactbedrijven.

De maatregelen ter bestrijding van de ziekte van Aujeszky gelden alleen voor varkens, ongeacht of die worden gehouden in beroepsbedrijven of door hobbyhouders. Er is geen enkele bestrijdingsmaatregel vastgelegd voor in het wild levende dieren.

Operationeel handboek voor de bestrijding van de ziekte van Aujeszky (PDF)

Naar bove

Wetgeving

De ziekte van Aujeszky is een aangifteplichtige besmettelijke ziekte. Elk vermoeden van de ziekte moet onmiddellijk worden gemeld aan de provinciale controle-eenheid van het FAVV.

Belgische wetgeving

Koninklijk besluit van 10 oktober 2010 betreffende de bestrijding van de ziekte van Aujeszky

Ministerieel besluit van 8 maart 1993 houdende toezichtsmaatregelen betreffende de enting tegen de ziekte van Aujeszky

Ministerieel besluit van 21 april 1999 houdende voorwaarden betreffende het verwerven en behouden van de Aujeszky-statuten

Europese wetgeving

Beschikking 2008/185/EG van de Commissie betreffende aanvullende garanties ten aanzien van de ziekte van Aujeszky voor het intracommunautaire handelsverkeer van varkens, en betreffende criteria voor over deze ziekte te verstrekken gegevens

Naar bove

Situatie in België en in het buitenland

Situatie in België

België heeft begin 2009 de preventieve vaccinatie van zijn varkensstapel stopgezet. Er is sindsdien geen enkel geval van ziekte van Aujeszky vastgesteld. De Belgische veestapel mag als vrij van ziekte van Aujeszky worden beschouwd. De Belgische aanvraag ter verkrijging van het ziektevrije statuut « artikel 10 » wordt thans door de Commissie onderzocht.

Het virus circuleert echter nog wel bij in het wild levende everzwijnen.

Situatie in het buitenland

In Europa

De gezondheidstoestand van de varkensbeslagen voor wat betreft de ziekte van Aujeszky in onze buurlanden is zeer goed. Het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Luxemburg zijn officieel vrij van de ziekte en vaccineren er niet meer tegen. Grote delen van Frankrijk, waaronder de aan België grenzende departementen, zijn ook officieel vrij van de ziekte. Ten slotte is ook Nederland erin geslaagd het virus uit te roeien en ook dat land vaccineert sinds 2008 niet meer. Net als in België, circuleert het virus echter wel nog onder de in die landen in het wild levende dieren.

Frankrijk kon begin september 2010 dankzij de monitoring nog wel een uitbraak van Aujeszky identificeren in het departement Pyrénées atlantiques. De naar aanleiding van de eerste uitbraak uitgevoerde epidemiologische onderzoeken maakten het mogelijk nog 19 andere uitbraken te identificeren die gelegen waren in Basse-Navarre, Soule en de Landes. Door bestrijdingsmaatregelen in te stellen (uitroeien van uitbraken, afbakening van 5 km zones rond de uitbraken, monsters nemen en analyseren van in die zones aanwezige varkens, in herinnering brengen van de bioveiligheidsmaatregelen voor veehouderij en transport) kon het probleem onder controle worden gebracht en op 3 december 2010 kreeg het departement Pyrénées atlantiques zijn status “officieel vrij” terug.

Andere Europese landen als bijv. Spanje hebben echter een minder gunstige status. Varkens van die als risicogebied beschouwde landen mogen alleen worden binnengebracht in landen met een gunstiger statuut als zij afkomstig zijn van door de veterinaire autoriteiten van het betreffende land erkende bedrijven en vergezeld zijn met een officieel certificaat voor intracommunautair handelsverkeer.

Buiten Europa

Het virus is wereldwijd verspreid.

Naar bove